Koalicja blogów na rzecz promocji fanstastyki
Blog > Komentarze do wpisu

Dukaj Jacek, Perfekcyjna niedoskonałość

Autor:  [abominationasciturautumno.blogspot.com]

 

Jacek Dukaj to czołowy przedstawiciel polskiego science fiction i sześciokrotny laureat nagrody im. Janusza A. Zajdla. Amatorzy fantastyki znają zapewne jego możliwości w kreacji futurystycznych światów. Rozmach, dojrzałe wizje oraz rozpoznawalny styl. „Perfekcyjna niedoskonałość” jest powieścią obrazującą (a nawet perfekcyjnie obrazującą) wszystkie powyższe cechy. I jednocześnie jest jedną z najtrudniejszych książek w dorobku autora.

Mamy XXIX wiek. Tak jak można się spodziewać, ludzkość dokonała ogromnego technologicznego skoku. Zmiany są totalne, nierzadko graniczące z abstrakcją. Pewnym ułatwieniem w zrozumieniu układów Cywilizacji jest zamieszczona na początku książki rycina przedstawiająca Krzywą Progresu Homo Sapiens. Krzywą można przenieść również na Cywilizacje pozaziemskie; rozwój w całym wszechświecie przebiega podobnie. Wspinają się po niej kolejno: stahs (Standard Homo Sapiens), phoebe (Post-Human Being) oraz osca (Out-of-Space Computer). Przemianie uległa również sama rzeczywistość. Istnieją Plateau, swego rodzaju wirtualne pola. Wynaleziono Kły do kraftowania – to znaczy zawijania – czasoprzestrzeni w tak zwane Porty. Brzmi prosto, jednak to wyłącznie podstawa, ułamek tego, co przyjdzie odbiorcy odkryć.

Z początku można się w tym odkrywaniu pogubić. Dukaj wrzuca czytelnika w wymyślony świat na sucho, z jedną tylko podpowiedzią w postaci ryciny Progresu. Niczego nie ułatwia, niczego nie tłumaczy. Pojawiające się przy każdym rozdziale definicje napisane są naukowym żargonem nie szczędząc dwudziestodziewięciowiecznych terminów. Do pewnego czasu „słowniczki” wcale nie pomagają. Inkluzje, freny, a-czas albo k-czas, znaczenia wszystkich używanych słów trzeba domyślać się z kontekstu. Równie mgliście ma się sprawa z wydarzeniami. Niekiedy ich sens można uchwycić dopiero po kilkunastu czy kilkudziesięciu stronach. Dodatkowym utrudnieniem są postpłciowe deklinacje: onu mówiłu. Przełom następuje w momencie, w którym poznajemy głównego bohatera, Adama Zamoyskiego – wskrzeszeńca z XX wieku – a ten zaczyna zadawać pytania.

Wraz z Adamem Zamoyskim poznajemy stworzony przez Dukaja świat, ale również samego Zamoyskiego. Wskrzeszeniec chce dowiedzieć się czegoś o swojej tożsamości, zapomnianych wydarzeniach. Ponadto jest on o tyle istotny, że wszystkie Studnie Czasu wspominają o nim w przewidywaniach. Niemalże na zasadzie samospełniającego się proroctwa, Zamoyski znajdzie się w centrum zainteresowania możnych wielu Cywilizacji. Zagubiony i nieufny, będzie musiał zmierzyć się z – owszem, nie inaczej – czyhającymi na niego niebezpieczeństwami.

Lektury nie czyta się szybko. Nie tylko przez natłok terminów; Dukaj zdaje się bardziej skupiać na mechanice niż narracji. „Perfekcyjna niedoskonałość” to książka hard science fiction ze wszystkimi tego konsekwencjami. Na palcach można policzyć fragmenty łatwe w odbiorze – przy których miesza się i doprawia zupę, i niczego z lektury nie traci – większość z nich bowiem przemawia z poziomu technicznego. Zarazem autor jakby urwanymi pociągnięciami pędzla nakreśla ogrom różnorakich zagadnień. Wychowanie a hodowla, mechanizmy kształtujące osobowość, kultura i jej następstwa, umowa społeczna, ekonomia jako podstawa rzeczywistości… Pojawia się nawet wzmianka o dobrze pamiętanym przez filozofów stanie naturalnym. A wszystko to razem składa się na barwną i dopracowaną wizję przyszłości.

Zamoyski zakreślił dłonią z cygarem szeroki łuk, obejmując gestem wnętrze „Trzech Koron”.
— Dlaczego to jest takie teatralne?
— Grają od sześciuset lat — zaśmiału się Ogień. — Jakie ma być? (…) Po co grzebać w mechanizmie, który funkcjonuje tak dobrze? Macie wspaniałą Cywilizację. Może właśnie tego trzeba, by wytrzymać podobne rozciągnięcie na Krzywej — odrobinę teatralności, przesady, kiczu i dystansu do samych siebie? Ironia zapewnia długowieczność.
— Bo ty, prahbe, patrzysz na to właśnie jak na mechanizm. A dla mnie kultura, która nie może się rozwijać, jest martwa. Nie ma szczęścia w stagnacji.
(…)
— A wiem, że i potem mieliście różne takie enklawy archaizmu, motywowane religijnie lub politycznie — już Deformacje świadome, świadome ucieczki z Progresu: Cesarstwo Chińskie, a na zachodzie — amisze; muzea komunizmu na Kubie czy w Korei Północnej, talibowie, potem Protektoraty Krzyża, i Czarne Emiraty... Co się z nimi stało?
— Wchłonął je chrześcijański kapitalizm.
— Przegrały lub przystosowały się. W domkniętym środowisku nie ma ucieczki.


Szeroko ujęte zostało dążenie do doskonałości; „niedoskonałość boli”. Z jednej strony utworzono Tradycje, a z drugiej chciałoby się wspiąć po krzywej, dorównać bardziej rozwiniętym. Wszyscy poczynając od stahsów archiwizują osobowości, stając się w ten sposób nieśmiertelnymi. Czym jest to jednak w obliczu Inkluzji Ultymatywnej? Notabene ciekawie przedstawiają się też dialogi dotyczące ciała a jaźni. „Że chociaż umrę, żyć będę w nowym pustaku; nie ja, ale jednak ja. Subiektywnie to absurd. Żyję, umieram; ja tu, pustak tam, tożsamość czysto zewnętrzna.”

„Perfekcyjna niedoskonałość” nie jest perfekcyjna. Podczas czytania nieraz tęskni się do bardziej obrazowych, klarowniejszych opisów. Główni bohaterowie (w liczbie dwóch, nie więcej) to nie postaci wykreowane po to, by zniewalać osobowością. Natomiast pewne detale, jak choćby niespodziewane przeskoki w inne manifestacje, do innych miejsc, mogą dezorientować. W zamian za to książka posiada zalety, których próżno szukać gdzie indziej. Niewątpliwie najbardziej docenią je entuzjaści science fiction. Dla innych „Perfekcyjna niedoskonałość” będzie ciekawym i przede wszystkim wymagającym eksperymentem.

piątek, 04 maja 2012, fosher
Tagi: Dukaj Jacek

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack URL wpisu:




Koalicja blogów
Dołącz do nas :-) UWAGA: zmiany!

Recenzenci:
Nika
Ew
Felicja
Krainaczytania
Avo_lusion
Polonisty
Lena
Monweg
Jareckr
Pestis
Fenrir
ZaczytAnia
Viginti Tres
Jenny
Książkówka
Sophie
Isztar
Alannada
GumcioBook
Megajra
Clarissa
Honorata
Shadya
Shoko
Agnieszka (krimifantamania)
Barwinka
Agata Przygoda
Adam Kopeć


Spotkania autorskie
Rafał Kosik
Andrzej Pilipiuk


Szablon
28 szablon ornament - fioletowy


Spis treści
A - H
I - P
R - Ż




Wyszukiwarka